1. سنڌ سلامت سنڌي ٻوليءَ جو وڏي ۾ وڏو فورم جتي اوهان رُڪن بڻجي ڪري سگهو ٿا گهڻو ڪُجهه!
    •    مُفت ۾ رُڪن بڻجي روزوانو سوين رُڪنن پاران ايندڙ موضوع پڙهڻ ۽ انهن راءِ ڏيڻ
    •    سنڌي ڪمپيوٽنگ جي دنيا ۾ ايندڙ انقلابي پروجيڪٽس جو فائدو وٺڻ
    •   سنڌي لکڻ جي لاءِ هر مسئلي ۽ هر مُشڪل جو حل
    •   ذاتي ۽ عام رواجي ڪم ڪارن جي ڪنهن به مسئلي جو حل پُڇڻا نه مُنجهڻا يقيني طور ملڻ
    •   ڪتابن جي هڪ وڏي ذخيري مان لطف اندوز ٿيڻ
    •   ۽ ٻيو گهڻو ڪُجهه جيڪو هن فورم کي سنڌي جو هڪ بي مثال فورم بڻائي ٿو

    رجسٽريشن جو عمل، انتهائي تيز، سادو ۽ بلڪل مفت آهي، سو هتي ڪلڪ ڪري اڄ ئي ساٿ ۾ شامل ٿيو!
    سنڌ سلامت عمومي سوالن جا جواب FAQs ڏسڻ لاءِ هتي ڪلڪ ڪريو
  2. سنڌ سلامت ڊاٽ ڪام تي توهان کي ڀليڪار!
    •    مُفت ۾ رُڪنيت ڪيئن حاصل ڪجي؟
    •    جيڪڏهن پاسورڊ وسري وڃي ته کاتو ڪيئن بحال ڪجي؟
    •   سنڌسلامت تي موضوع ڪيئن موڪلجي يا موضوع ۾ جواب ڪيئن موڪلجي؟
    •   موضوع سان گڏ تصوير ڪيئن اپلوڊ ڪجي؟
    •   سنڌسلامت تي ڪتاب ڪيئن موڪلجي؟
    •   سنڌسلامت سان لاڳاپيل اهڙن ٻين کوڙ سارن سوالن جا جواب

    سنڌ سلامت عمومي سوالن جا جواب FAQsهتي ڪلڪ ڪري ڏِسو ۽ سنڌسلامت سٿ جا ساٿِي بڻجو.

مرکان شيخڻ : سنڌ جي پهرين عورت شاعره

'سنڌ جون سرتيون' فورم ۾ سليمان وساڻ طرفان آندل موضوعَ ‏18 مئي 2016۔

  1. سليمان وساڻ

    سليمان وساڻ
    مينيجنگ ايڊيٽر
    انتظامي رڪن لائيبريرين

    شموليت:
    ‏6 آڪٽوبر 2009
    تحريرون:
    16,388
    ورتل پسنديدگيون:
    26,860
    ايوارڊ جون پوائينٽون:
    453
    ماڳ:
    سچل ڳوٺ ، ڪراچي
    مون مرکان بڻجي تنهنجا لاڏا ڳايا

    سنڌ جي پهرين عورت شاعره؛ مرکان شيخڻ

    عثمان راهوڪڙو

    سنڌي ادب جي تاريخ ۾ مرکان شيخڻ جو نالو پير صدرالدين کان به اڳ اچي ٿو. هن شاعره جو جنم ڪرهيو ڀانڊاري ۾ ٿيو. ڪرهيو ڀانڊاري بدين کان 42 ڪلوميٽر پنڌ تي ساحلي زيرو تي. روپا ماڙي کان اولهه طرف تپي چورهڏي جو ڳوٺ آهي. جيڪو هن وقت به ڳوٺ شيخ ڪرهيو جي نالي سان آهي. هن ڳوٺ ۾ مشهور محقق شيخ محمد سومار، آدم شيخ، الهبچايو شيخ، ساجن شيخ ۽ ٻيا پيدا ٿيا. جن جي پنهنجي پنهنجي حساب سان بلي بلي رهي آهي. پر مرکان شيخڻ جو پنهنجو مقام هو. هن پنهنجي مرشد ڪرهيو ڀانڊاري جي عقيدت ۾ شاعري ذريعي جيڪي گل نڇاور ڪيا آهن، سي سادي ٻولي ۽ سادي خيال جا ڀلين عڪاس هجن، پر جڏهن به سنڌي ادب ۾ شاعري جي ڳالهه اچي ٿي، تڏهن مرکان جو نالو عورت شاعره جي حساب سان سرفهرست اچي ٿو. درگاهه قرهيو ڀانڊاري جي قبرستان ۾ هن جي قبر به هاڻي ضرب خاني جيان مٽي جي مٽي ٿي وئي آهي. پر سندس ڳاتل لاڏا اڄ به هن جي ياد جا ڏيئا روشن ڪن ٿا. هن وقت جو محقق شيخ محمد سومار جو ڀاڻيجو ابوبڪر شيخ بدين ۾ رهي ٿو. اهو چوي ٿو ته مرکان جو اصل ڳوٺ قرهيو ڀانڊاري هو يا نه هو ؟ ان تي ڪابه آخري راءِ ان ڪري رکي نٿي سگھجي، ڇاڪاڻ ته ساحلي پٽي سميت لاڙ پٽ جا شيخ قرهيو ڀانڊاري جا عقيدت مند هئا. ڇابه هجي پر مرکان جو نالو سنڌي ادب جي شاعري واري ڪينواس تي ستارن جي جھرمر جيان چمڪندو رهندو. هن جي عقيدت جا لفظ اڄ به ڪرهيو ڀانڊاري جون عقيدت مند ناريون ۽ مرد درگاهه تي هن طرح سان ڳائيندا آهن ته؛

    دهل گھرايم سهڻا مور چيندور،
    مرشد جي ملي تي رهاڻ
    ڪرهيل جي جملي تي رهاڻ
    جيئن پير، لوڏون ڪندين سنڌ ۾.

    2

    شرنايون گھرايم سهڻيون، مورچنيدور
    مرشد جي ملي تي رهاڻ
    ڪرهيل جي جملي تي رهاڻ
    جيئن پير، لوڏون ڪندين سنڌ ۾.
    يا سندس ٻي هيٺين عقيدت هن طرح آهي ته؛
    هي ڪانڊيرو ڙي لس
    هي واسڙي وس
    آءُ کلندي ڪڏندي اچان
    ڪرهل ڏٺم سک يار ۾
    آئون کلندي ڪڏندي اچان
    ڀانڊاري ڏٺم سک يار ۾
    آئون کلندي ڪڏندي اچان
    هي واسڙي جي وس
    هي ڪانڊيرڙي لس.

    مرکان جي لاڏن بابت شيخ محمد سومار جو ننڍڙو ڪتابڙو مرکان جا لاڏا جي عنوان سان ڇپيل آهي. جيڪو هن وقت ناياب ٿي ويو آهي. جڏهن مرکان شيخڻ حيات هئي. ان سمي دوران اسان کي سنڌي شاعري واري ڀاڱي ۾ پير نورالدين وفات 1095 جي شاعري جو هي نمونو ملي ٿو. “

    بن ڪلمي بندگي ڪري، تو بندگي سچي سار
    جيون نت اُٺ راهه چلڻا، آخر اجڙ واس.

    وانگر ئي پير صدرالدين حسيني ( 1920_ 1409 ) جي شعر جو هي نمونو هو ته؛

    ٻانها تنهنجو تڪيو ڪنڊن ۾ ڪوڙ
    پسي رتا گلڙا، م وڃائج مور

    اتي وري سمنگ چارڻ ( 1200_ 1300 جي وچ ۾) جي ڪهڙي ادا هئي، سا هيٺ ڏجي ٿي.

    در آئي مڱڻي دان سڀڪو ڏي
    سپڙ سو ساري، جو جھوپڙين ۾ جھپڪي.

    جيان پير پٺو/ شاهه حسن اپلاڻي ( وفات 1248ع ) جي شاعري ۾ هن انداز جي هئي.

    ديبل پاس ڌڪلجي آيو آب اڀار
    مڪلي ماڳ مٿائين، ٿياسون ڌاروڌار

    ۽ ڀاڳو ڀان ( 1300ع _ 1360 جي وچ ۾ ) جون دودو سومري جي شهادت تي هي سٽون؛

    اڀ سڀ ڪنهن اچو، اڀ نه اوچوڪوءِ،
    سئي به مٿي ٿيو، سورهيه سر سندوءِ.

    جي ڀيٽا ۽ هن سموري دور جي شاعري جي اڀياس مان مرکان شيخڻ جي عقيدت وارن لاڏن جي پرک ڪرڻ سان معلوم ٿئي ٿو ته ان وقت جو سگھاري ۾ سگھارو شعر ان قسم جو هو. باقي ساراهه جو انداز هر ڪنهن جو پنهنجو هو. ڪنهن وٽ پالڻهار جي ساراهه هئي، ڪنهن وٽ مرشد جي ته ڪنهن وٽ سورهيه جي. ان دور جي ٻولي جا عڪس به سڀني جي شاعري مان چٽا نظر اچن ٿا. ۽ لهجن جي به پروڙ پوي ٿي.

    urahookro@gamil.com
     
    4 ڄڻن هيء پسند ڪيو آهي.

هن صفحي کي مشهور ڪريو