فقير محمد سنڌي
سينيئر رڪن
سنڌي ادب جو برجستو نثر نويس ۽ خاڪا نويس پروفيسر ابراهيم لاشاري....!
فقير محمد سنڌي
تعليم، شعور ۽ سماجي ذميواريءَ جو باوقار نالو پھرين جنوري سال 1976ع خميس ڏينهن ميد شھيد جي معزز شخصيت جناب حاجي ڦوٽو لاشاري جي گھر جنم ورتو ھن ذھين ٻار ابتدائي تعليم پنهنجي ڳوٺ ميد شھيد ۾ قائم ٿيل پرائمري اسڪول مان حاصل ڪري وڌيڪَ تعليم وارھ ، کنڊو اسڪولن مان حاصل ڪندي ايم اي سنڌي ادب ۾ ڊگري حاصل ڪري تعليم شعبي سان سلهاڙجي گورنمينٽ شاھ لطيف ڊگري ڪاليج قمبر ۾ سال 2006ع ۾ ليڪچرار مقرر ٿيو بعد ۾ ترقي ڪندي ھن وقت گورنمينٽ ڊگري ڪاليج لاڙڪاڻو سنڌي شعبي ۾ اسسٽنٽ پروفيسر طور پنھنجون خدمتون سرانجام ڏيندو پيو اچي سنڌ جو ھي ذھين اديب ليکڪ ، ڪالم نگار ، نثر نويس ، جاکوڙي اديب
وارھ شھر علم، ادب ۽ سياسي شعور جي حوالي سان هميشہ هڪ سڃاڻپ رکي آهي ۽ انهيءَ سڃاڻپ کي جن شخصيتن پنهنجي محنت، فڪر ۽ ڪردار سان زنده رکيو آهي، تن مان هڪ اهم نالو پروفيسر محمد ابراهيم لاشاري ميد شھيد جو آهي۔ هو ھڪ زنده دل شخصيت آهي، پاڻ ھميشہ متحرڪ آهي ۽ اڄ بہ تعليم ۽ سماجي شعور جي ميدان ۾ پنهنجو ڪردار ادا ڪري رهيو آهي.
پروفيسر محمد ابراهيم لاشاري جو واسطو تعليم سان رڳو پيشي طور نہ پر عملي طور رهيو آهي. هو انهن استادن مان آهي جن لاءِ شاگرد صرف رول نمبر ناهن پر قوم جو مستقبل آهن سندس تدريسي انداز ۾ علم سان گڏ اخلاق، سوال ڪرڻ جي همت ۽ سماج کي سمجهڻ جي صلاحيت شامل هوندي آهي.
هو نوجوانن کي اهو سمجهائيندو رهيو آهي تہ تعليم جو مقصد صرف نوڪري حاصل ڪرڻ نہ پر باخبر، باشعور ۽ ذميوار شهري بڻجڻ آهي۔ سندس گفتگوءَ ۾ هميشہ سماجي سچ، تاريخي شعور ۽ انساني قدرن جي جهلڪ نظر اچي ٿي.
استاد جي حيثيت ۾ پروفيسر محمد ابراهيم لاشاري جي زندگي محنت، ضبط ۽ مسلسل جاکوڙ جو مثال آهي هن ڪڏهن بہ علم کي آساني سان حاصل ٿيل شئَ نہ سمجهيو آهي پر هو پاڻ عملي طور اهو ثابت ڪري ٿو تہ استاد جو اصل امتحان ڪلاس روم کان ٻاهر بہ جاري رهندو آهي سندس زندگيءَ جو وڏو حصو ڪتابن، شاگردن ۽ علمي گفتگوءَ سان وابستہ ٿو.
هو وقت جي پابندي، تياريءَ سان ليڪچر ڏيڻ ۽ شاگردن سان انساني رشتو قائم رکڻ کي استاد جي اصل سڃاڻپ سمجهي ٿو سندس زندگيءَ جو انداز خاموش پر گهرو اثر رکندڙ آهي جيڪو بنا شور جي ڪيترن ئي ذهنن کي سنواري ٿو.
پروفيسر محمد ابراهيم لاشاري ميد شھيد وارھ جي خاص سڃاڻپ اها بہ آهي تہ هو تعليم سان گڏ سماجي معاملن تي بہ بيباڪ راءِ رکي ٿو۔ هو ناانصافي، جهالت، قبائلي تعصب ۽ سماجي برائين خلاف علمي ۽ مهذب انداز سان آواز اٿاريندو رهيو آهي۔ اهو ئي سبب آهي جو هو شاگردن، اديبن ۽ عام ماڻهن ۾ عزت جي نگاھ سان ڏٺو وڃي ٿو۔
وارھ ۽ ڀرپاسي جي علائقن ۾ سندس نالو هڪ سنجيده، بااصول ۽ سچ ڳالهائيندڙ استاد طور ورتو وڃي ٿو۔ هو شهرت کان پري پر اثر کان ڀرپور شخصيت آهي۔ سندس فڪر خاموش نموني سان ڪيترن ئي ذهنن کي روشن ڪيو آهي۔
اڄ جڏهن تعليم واپار بڻيل آهي ۽ استاد جو ڪردار محدود ٿيندو پيو وڃي، تڏهن پروفيسر محمد ابراهيم لاشاري جهڙيون زنده شخصيتون اميد جو ڪرڻو آهن۔ اهڙا ماڻهو سماج لاءِ سرمايو هوندا آهن، جن جي موجودگي ايندڙ نسلن لاءِ راھ هموار ڪري ٿي.
ضرورت ان ڳالھ جي آهي تہ اسان پنهنجي زنده علمي شخصيتن کي سندن حياتيءَ ۾ ئي سڃاڻون، عزت ڏيون ۽ سندن تجربن مان فائدو وٺون، نہ ڪي دير سان افسوس ڪريون.
پروفيسر محمد ابراهيم لاشاري جي ادبي سڃاڻپ جو هڪ اهم پاسو سندس خاڪي نويسي آهي هو جڏهن ڪنهن شخصيت جو خاڪو لکي ٿو تہ رڳو ظاهري وصف بيان نٿو ڪري پر اُن انسان جي فڪر، مزاج ۽ سماجي ڪردار کي لفظن ۾ سمائي ٿو سندس خاڪا پڙهندي اهو احساس ٿئي ٿو تہ ليکڪ شخصيت سان وقت گذاريو آهي کيس سمجهيو آهي ۽ پوءِ قلم کنيو آهي.
ساڳيءَ طرح سندس ڪالم نگاري بہ سنجيده، دليل ڀري ۽ سماجي ذميواريءَ سان ڀريل نظر اچي ٿي، هو تڪڙي راءِ ڏيڻ بدران، فڪر جي روشنيءَ ۾ ڳالھ رکڻ کي ترجيح ڏئي ٿو جيڪو هن کي هڪ ذميوار نثر نويس طور الڳ سڃاڻپ ڏئي ٿو.
هو استاد جيڪو لفظن سان ديوارون نٿو ٺاهي پر
سوچ جا دريچا کولي ٿو. هو قلمڪارجنهن جي قلم مان شهرت، نہ پرسچ ۽ شعور علمي طور نظر اچي ٿو. اهڙا ماڻهووقت کان اڳ سمجهيا وڃن، تہ اهي
قومون ترقي جو دڳ ڏسي ترقي جون منزلون طئي ڪري سگهنديون آهن
پروفيسر محمد ابراهيم لاشاري ميد شھيد وارھ، واقعي وارھ شھر لاءِ علمي سرمايو آهي ۽ اميد آهي تہ هو پنهنجي علم، فڪر ۽ ڪردار سان اڃا گهڻو ڪجھ ڏيندو. سنڌ جي ھن بھترين قابليت واري اديب ليکڪ نثر نويس ڪالم نگار پياري دوست جي پھرين جنوري 2026ع خميس ڏينهن سالگره جو ڏينهن آهي آء ھن جاکوڙي اديب ليکڪ نثر نويس ڪالم نگار پياري دوست کي مبارڪون پيش ڪيان ٿو تہ ھو ھميشہ سنڌي ٻولي ۽ ادب کي پنھنجي قلم جي نب سان نوازيندو رھندو.
***
فقير محمد سنڌي
تعليم، شعور ۽ سماجي ذميواريءَ جو باوقار نالو پھرين جنوري سال 1976ع خميس ڏينهن ميد شھيد جي معزز شخصيت جناب حاجي ڦوٽو لاشاري جي گھر جنم ورتو ھن ذھين ٻار ابتدائي تعليم پنهنجي ڳوٺ ميد شھيد ۾ قائم ٿيل پرائمري اسڪول مان حاصل ڪري وڌيڪَ تعليم وارھ ، کنڊو اسڪولن مان حاصل ڪندي ايم اي سنڌي ادب ۾ ڊگري حاصل ڪري تعليم شعبي سان سلهاڙجي گورنمينٽ شاھ لطيف ڊگري ڪاليج قمبر ۾ سال 2006ع ۾ ليڪچرار مقرر ٿيو بعد ۾ ترقي ڪندي ھن وقت گورنمينٽ ڊگري ڪاليج لاڙڪاڻو سنڌي شعبي ۾ اسسٽنٽ پروفيسر طور پنھنجون خدمتون سرانجام ڏيندو پيو اچي سنڌ جو ھي ذھين اديب ليکڪ ، ڪالم نگار ، نثر نويس ، جاکوڙي اديب
وارھ شھر علم، ادب ۽ سياسي شعور جي حوالي سان هميشہ هڪ سڃاڻپ رکي آهي ۽ انهيءَ سڃاڻپ کي جن شخصيتن پنهنجي محنت، فڪر ۽ ڪردار سان زنده رکيو آهي، تن مان هڪ اهم نالو پروفيسر محمد ابراهيم لاشاري ميد شھيد جو آهي۔ هو ھڪ زنده دل شخصيت آهي، پاڻ ھميشہ متحرڪ آهي ۽ اڄ بہ تعليم ۽ سماجي شعور جي ميدان ۾ پنهنجو ڪردار ادا ڪري رهيو آهي.
پروفيسر محمد ابراهيم لاشاري جو واسطو تعليم سان رڳو پيشي طور نہ پر عملي طور رهيو آهي. هو انهن استادن مان آهي جن لاءِ شاگرد صرف رول نمبر ناهن پر قوم جو مستقبل آهن سندس تدريسي انداز ۾ علم سان گڏ اخلاق، سوال ڪرڻ جي همت ۽ سماج کي سمجهڻ جي صلاحيت شامل هوندي آهي.
هو نوجوانن کي اهو سمجهائيندو رهيو آهي تہ تعليم جو مقصد صرف نوڪري حاصل ڪرڻ نہ پر باخبر، باشعور ۽ ذميوار شهري بڻجڻ آهي۔ سندس گفتگوءَ ۾ هميشہ سماجي سچ، تاريخي شعور ۽ انساني قدرن جي جهلڪ نظر اچي ٿي.
استاد جي حيثيت ۾ پروفيسر محمد ابراهيم لاشاري جي زندگي محنت، ضبط ۽ مسلسل جاکوڙ جو مثال آهي هن ڪڏهن بہ علم کي آساني سان حاصل ٿيل شئَ نہ سمجهيو آهي پر هو پاڻ عملي طور اهو ثابت ڪري ٿو تہ استاد جو اصل امتحان ڪلاس روم کان ٻاهر بہ جاري رهندو آهي سندس زندگيءَ جو وڏو حصو ڪتابن، شاگردن ۽ علمي گفتگوءَ سان وابستہ ٿو.
هو وقت جي پابندي، تياريءَ سان ليڪچر ڏيڻ ۽ شاگردن سان انساني رشتو قائم رکڻ کي استاد جي اصل سڃاڻپ سمجهي ٿو سندس زندگيءَ جو انداز خاموش پر گهرو اثر رکندڙ آهي جيڪو بنا شور جي ڪيترن ئي ذهنن کي سنواري ٿو.
پروفيسر محمد ابراهيم لاشاري ميد شھيد وارھ جي خاص سڃاڻپ اها بہ آهي تہ هو تعليم سان گڏ سماجي معاملن تي بہ بيباڪ راءِ رکي ٿو۔ هو ناانصافي، جهالت، قبائلي تعصب ۽ سماجي برائين خلاف علمي ۽ مهذب انداز سان آواز اٿاريندو رهيو آهي۔ اهو ئي سبب آهي جو هو شاگردن، اديبن ۽ عام ماڻهن ۾ عزت جي نگاھ سان ڏٺو وڃي ٿو۔
وارھ ۽ ڀرپاسي جي علائقن ۾ سندس نالو هڪ سنجيده، بااصول ۽ سچ ڳالهائيندڙ استاد طور ورتو وڃي ٿو۔ هو شهرت کان پري پر اثر کان ڀرپور شخصيت آهي۔ سندس فڪر خاموش نموني سان ڪيترن ئي ذهنن کي روشن ڪيو آهي۔
اڄ جڏهن تعليم واپار بڻيل آهي ۽ استاد جو ڪردار محدود ٿيندو پيو وڃي، تڏهن پروفيسر محمد ابراهيم لاشاري جهڙيون زنده شخصيتون اميد جو ڪرڻو آهن۔ اهڙا ماڻهو سماج لاءِ سرمايو هوندا آهن، جن جي موجودگي ايندڙ نسلن لاءِ راھ هموار ڪري ٿي.
ضرورت ان ڳالھ جي آهي تہ اسان پنهنجي زنده علمي شخصيتن کي سندن حياتيءَ ۾ ئي سڃاڻون، عزت ڏيون ۽ سندن تجربن مان فائدو وٺون، نہ ڪي دير سان افسوس ڪريون.
پروفيسر محمد ابراهيم لاشاري جي ادبي سڃاڻپ جو هڪ اهم پاسو سندس خاڪي نويسي آهي هو جڏهن ڪنهن شخصيت جو خاڪو لکي ٿو تہ رڳو ظاهري وصف بيان نٿو ڪري پر اُن انسان جي فڪر، مزاج ۽ سماجي ڪردار کي لفظن ۾ سمائي ٿو سندس خاڪا پڙهندي اهو احساس ٿئي ٿو تہ ليکڪ شخصيت سان وقت گذاريو آهي کيس سمجهيو آهي ۽ پوءِ قلم کنيو آهي.
ساڳيءَ طرح سندس ڪالم نگاري بہ سنجيده، دليل ڀري ۽ سماجي ذميواريءَ سان ڀريل نظر اچي ٿي، هو تڪڙي راءِ ڏيڻ بدران، فڪر جي روشنيءَ ۾ ڳالھ رکڻ کي ترجيح ڏئي ٿو جيڪو هن کي هڪ ذميوار نثر نويس طور الڳ سڃاڻپ ڏئي ٿو.
هو استاد جيڪو لفظن سان ديوارون نٿو ٺاهي پر
سوچ جا دريچا کولي ٿو. هو قلمڪارجنهن جي قلم مان شهرت، نہ پرسچ ۽ شعور علمي طور نظر اچي ٿو. اهڙا ماڻهووقت کان اڳ سمجهيا وڃن، تہ اهي
قومون ترقي جو دڳ ڏسي ترقي جون منزلون طئي ڪري سگهنديون آهن
پروفيسر محمد ابراهيم لاشاري ميد شھيد وارھ، واقعي وارھ شھر لاءِ علمي سرمايو آهي ۽ اميد آهي تہ هو پنهنجي علم، فڪر ۽ ڪردار سان اڃا گهڻو ڪجھ ڏيندو. سنڌ جي ھن بھترين قابليت واري اديب ليکڪ نثر نويس ڪالم نگار پياري دوست جي پھرين جنوري 2026ع خميس ڏينهن سالگره جو ڏينهن آهي آء ھن جاکوڙي اديب ليکڪ نثر نويس ڪالم نگار پياري دوست کي مبارڪون پيش ڪيان ٿو تہ ھو ھميشہ سنڌي ٻولي ۽ ادب کي پنھنجي قلم جي نب سان نوازيندو رھندو.
***