ڇي ڇٽي يا شي شٽي؟

'کِل ڀوڳ' فورم ۾ عبدالحفيظ لغاري طرفان آندل موضوعَ ‏7 جولائي 2012۔

  1. عبدالحفيظ لغاري

    عبدالحفيظ لغاري
    منتظم
    انتظامي رڪن

    شموليت:
    ‏23 سيپٽمبر 2010
    تحريرون:
    1,773
    ورتل پسنديدگيون:
    5,821
    ايوارڊ جون پوائينٽون:
    473
    ڌنڌو:
    سائنٽيفڪ آفيسر، پي سي ايس آءِ آر
    ماڳ:
    سچل ڳوٺ ڪراچي
    بدين ضلعي جي پڇاڙڪي علائقن سان تعلق هوندي اسان ته آهيون آئون ۽ توهان چوڻ وارا۔ اپر سنڌ وارا وري تهَان ۽ مان چون۔ پر اپر سنڌ جي ڪجهه علائقن ۾ ڇ کي ش چوڻ جو هڪ عجيب رواج آهي۔ ۽ هو ڪڏهن مڃين به نه ٿا ته اهو عجيب آهي۔ منهنجو راڻيپور جو هڪ ڪلاس فيلو مڇي کي مشي، ڇيلو کي شيلو چوندو هو۔ ۽ ڏاڍو ڪانفيڊنٽ هو ته هو صحيح آهي۔ منهنجو ڪو سنڌي ادب ۾ ڪورس ناهي ٿيل جنهن بنياد تي ويهي کيس دليل ڏيان۔ پر اها حيرت ضرور هئي ته هُن وٽ جڏهن ڇ ۽ ش ٻئي شي جو اُچار ڏين ٿا ته پوءِ سنڌي الفابيٽ ۾ اهي ٻه اکر ڇو رکيا ويا؟ هڪڙو ئي هجي ها۔ جڏهن اهي ٻه آهن ته انهن ۾ ڪو ته فرق ضرور هوندو۔ ۽ جي هوندو ته گهڻو ئي هوندو ڇو ته انهن جي مشي چوڻ ۾ شي جو آواز شڪل چوڻ واري ش ۾ به ساڳيو آهي۔

    انهي تي ٻه دلچسپ جُملا به آهن ”مڇي کي پُڇ مان جهليم ڇپڪو ڏيئي ڇڏائي وئي۔“ جنهن اسان وارا اهي يار هيئن پڙهن ٿا۔ ”مشي کي پُش مان جهليم شپڪو ڏيئي شڏائي وئي۔“

    يا وري ”ڇاڇري جي اسڪول جا ڇهه ڇوڪرا ڇهه ڏينهن موڪل وٺي ڇور ويا“ ظاهر آهي اهو هيئن پڙهيو ويندو ”شاشري جي اسڪول جا شهه شوڪرا شهه ڏينهن جي موڪل وٺي شور ويا۔“

    اڄ صبح سچل ڳوٺ جي هڪ پڪوڙائي جي دڪان تي لڳل هي پنو ڏسي پڪ ٿي ته هي پڪوڙائي يا وري اهو لکندڙ پڪ انهن يارن مان آهي۔ ڏسو نه؟ لکي ٿو شولا پليٽ به آهي۔

    هاڻي وڌيڪ مستند راءِ سنڌي ادب ۽ ٻولي جي ڄاڻو اسان جي محترم نثارابڙو پاران ايندي۔

     
    4 ڄڻن هيء پسند ڪيو آهي.
  2. Javed Hussain

    Javed Hussain
    نئون رڪن

    شموليت:
    ‏5 جولائي 2012
    تحريرون:
    25
    ورتل پسنديدگيون:
    27
    ايوارڊ جون پوائينٽون:
    0
    ماڳ:
    Hyderabad, Sindh
    ڪجه دوست لاڙ جا ب عجيب آهن . ٽوال کي توليو چوندا
    سور کي لٻڙ چوندا
    وهنجڻ کي وهچڻ چوندا
    بس سنڌي ٻولي هر علائقي جي پنهنجي پنهنجي ٿي وئي آهي
     
  3. سليمان وساڻ

    سليمان وساڻ
    مينيجنگ ايڊيٽر
    انتظامي رڪن لائيبريرين

    شموليت:
    ‏6 آڪٽوبر 2009
    تحريرون:
    16,833
    ورتل پسنديدگيون:
    27,207
    ايوارڊ جون پوائينٽون:
    533
    ماڳ:
    سچل ڳوٺ ، ڪراچي
    يار ڪو سنڌيء کان صفا اڻ واقف آهين ۔۔۔۔ لغاري نه پر الغازي سوئيٽ آهي
     
    2 ڄڻن هيء پسند ڪيو آهي.
  4. سليمان وساڻ

    سليمان وساڻ
    مينيجنگ ايڊيٽر
    انتظامي رڪن لائيبريرين

    شموليت:
    ‏6 آڪٽوبر 2009
    تحريرون:
    16,833
    ورتل پسنديدگيون:
    27,207
    ايوارڊ جون پوائينٽون:
    533
    ماڳ:
    سچل ڳوٺ ، ڪراچي
    ٻوليء جي لهجي تي اڳ ئي گهڻو ڪجهه ڇپجي چڪو آهي ۽ حفيظ پاران پيش ڪيل ٻويء جي اچارن تي اڪثر بحث ٿيندو آهي۔ پر پوء به مون ڪيترن سگهڙن کي به ڇ کي ش اچاريندي ٻڌو آهي۔


     
    5 ڄڻن هيء پسند ڪيو آهي.
  5. رضوان علي جمالي

    رضوان علي جمالي
    سينيئر رڪن

    شموليت:
    ‏22 مئي 2011
    تحريرون:
    1,705
    ورتل پسنديدگيون:
    3,917
    ايوارڊ جون پوائينٽون:
    483
    ڌنڌو:
    سرڪاري نوڪر
    ماڳ:
    سنڌ ڌرتي جو ٻچڙو آهيان
    جيها سي تيها مارو مون مڃيا ۔
    منهنجي مٺڙي ٻولي جا ڀانت ڀانت جا لهجا ڏاڍا پيارا آهن هر لهجي جو پنهنجو پنهنجو ذائقو آهي ان لهجن تي سگهوئي لکندس ، هن وقت بجلي جي وڃڻ جو وقت ٿي ويو آهي ۔
     
    5 ڄڻن هيء پسند ڪيو آهي.
  6. رضوان علي جمالي

    رضوان علي جمالي
    سينيئر رڪن

    شموليت:
    ‏22 مئي 2011
    تحريرون:
    1,705
    ورتل پسنديدگيون:
    3,917
    ايوارڊ جون پوائينٽون:
    483
    ڌنڌو:
    سرڪاري نوڪر
    ماڳ:
    سنڌ ڌرتي جو ٻچڙو آهيان
    اشي مشي کي پش کان پڪڙيم شپڪو ڏئي شڏائي وئي ۔
     
  7. رضوان علي جمالي

    رضوان علي جمالي
    سينيئر رڪن

    شموليت:
    ‏22 مئي 2011
    تحريرون:
    1,705
    ورتل پسنديدگيون:
    3,917
    ايوارڊ جون پوائينٽون:
    483
    ڌنڌو:
    سرڪاري نوڪر
    ماڳ:
    سنڌ ڌرتي جو ٻچڙو آهيان
    مَ تو ڇڪاپر جو آچار آنائي بي ( مون چيو ته شڪارپور جي کٽاڻ گهرائي ڏبس )
     
  8. رضوان علي جمالي

    رضوان علي جمالي
    سينيئر رڪن

    شموليت:
    ‏22 مئي 2011
    تحريرون:
    1,705
    ورتل پسنديدگيون:
    3,917
    ايوارڊ جون پوائينٽون:
    483
    ڌنڌو:
    سرڪاري نوڪر
    ماڳ:
    سنڌ ڌرتي جو ٻچڙو آهيان
    چانهه بوتل پينو پيو آن ( چانهه يا بوتل پيئندين ؟ )
     
  9. عبدالحفيظ لغاري

    عبدالحفيظ لغاري
    منتظم
    انتظامي رڪن

    شموليت:
    ‏23 سيپٽمبر 2010
    تحريرون:
    1,773
    ورتل پسنديدگيون:
    5,821
    ايوارڊ جون پوائينٽون:
    473
    ڌنڌو:
    سائنٽيفڪ آفيسر، پي سي ايس آءِ آر
    ماڳ:
    سچل ڳوٺ ڪراچي
    شايد منهنجي ليک مان اهڙو تاثر اُڀريو ڄڻ ته آئون لاڙين جو پاسو کڻي اتر وارن جي گِلا ٿو ڪريان، جڏهن ته ايئن هيو ڪونه۔ مون کي حيرت رڳو اها آهي ته جڏهن هڪ ئي آوز آهي ش (جيڪي ايئن ڳالهائين ٿا) ته پوءِ ڇ جي ڪهڙي اهميت آهي۔ ايتريقدر جو هاڻي ڪن ڄڳهن تي ڇ جي بجاءِ ش لکيو پيو وڃي جيئن مٿي ڏنل تصوير ۾ الغازي سوئيٽس ۾۔ جنهن کي اسان واري يار حسبِ عادت ٿورو غلط پڙهندي اسان جي مائٽن سان ڳنڍي ڇڏيو۔ ها يار اسان وارو عرس پريو ۔ سدائين تڪڙ ۾ پڙهي انهي کان تڪڙو جواب ڏيندو آهي پوءِ پيو آ لڪندو
     
    3 ڄڻن هيء پسند ڪيو آهي.
  10. نثارابڙو

    نثارابڙو
    نائب منتظم

    شموليت:
    ‏21 اپريل 2009
    تحريرون:
    8,321
    ورتل پسنديدگيون:
    6,874
    ايوارڊ جون پوائينٽون:
    533
    ڌنڌو:
    انتظامي امور
    ماڳ:
    مڪو پاڪ
    هههههههههههههههه ۔۔۔۔ جڏهن ملندا سون ته ان مڇي جو ڀت رڌينداسون، ڇڏينداسون ڪون ۔۔۔۔۔۔ باقي ٺهي نه ٺهي وٺ رينگٽ کي ۔۔۔ پاڻ نه ڇ تي اعتراز نه ش تي ۔۔۔ سڀ اکين تي ۔۔۔۔
     
    2 ڄڻن هيء پسند ڪيو آهي.
  11. نثارابڙو

    نثارابڙو
    نائب منتظم

    شموليت:
    ‏21 اپريل 2009
    تحريرون:
    8,321
    ورتل پسنديدگيون:
    6,874
    ايوارڊ جون پوائينٽون:
    533
    ڌنڌو:
    انتظامي امور
    ماڳ:
    مڪو پاڪ
    حادثاتي طور تي جڏهن ايم اي سنڌي ادب ڪراچي يونيورسٽيءَ ۾ داخلا ملي ته پاڻ پڙهڻ ته ڪون آيا هياسون، ارادو هو سنڌي نوجوانن کي ڪراچيءَ يونيورسٽي ۾ آڻڻ ۽ تعداد وڌائڻ، انڪري جنهن به مضمون ۾ داخلا ملي سا وٺي ڇڏي ۔۔۔۔ خئير اڳتي هلي حادثاتي طور تي سنڌي ادب تي پڙهڻو پئجي ويو، جو امتحان به ڏيڻو هو ۽ ڪنهن تي رعب به ويهارڻو هو پاڙهو پٽ ٿيڻو پيو ۔۔۔

    ايم اي ڪرڻ دوران هڪ مضمون پڙهندا هياسون، لسانيات ”لنگيسٽڪ“، ان مضمون پڙهندي ڪجهه ڄاڻ پئي ته ٻوليون ڪيئن ٺهنديون آهن، انهن جي بناوٽ ڪيئن چڪاسبي آهي ۽ ٻولين تي مختلف ڏاهن جا قول ۽ قرار پڙهياسون ۔۔۔ مطلب ايم اي دوران لسانيات تي هڪ ڪتاب پڙهايو ويو ۔۔۔ الله الله خئر صلح

    انکانپوءِ جڏهن حادثاتي طور تي آءُ برطانيا پهتس ۽ اسڪاٽلينڊ جي شهر ايڊنبرگ ۾ رهڻ ٿيو ته؛ دل چاهيو ته ايڊنبرگ يونيورسٽي ۾ داخلا وٺان، سوچيم ته لسانيات جو مضمون تمام اهم آهي ۽ سنڌ ۾ ان تي ڪو ڪم ٿيل ڪونهي ڇونه ان ۾ طبع آزمائي ڪجي ۔۔۔ هليو ويس يونيورسٽي، استقبالي ڪائونٽر تان معلوم ڪيم ته لسانيات ۾ داخلا لاءِ ڇا ڪرڻو پوندو ته انهن مونکي پريان هڪ عمارت ڏانهن اشارو ڪيو ته اها لسانيات جي فيڪلٽي آهي۔

    ان عمارت ۾ ويس ته ڪراچي يونيورسٽيءَ جي آرٽس فيڪلٽيءَ جيتري وڏي عمارت جنهن ۾ صرف علوم لسانيات پڙهايا ٿي ويا ۔۔۔ ليبارٽريون، ميوزڪ جا سامان، ۽ ٻيون الائجي ڪهڙيون ڪهڙيون مشينون پيون هيون، مونکي حيرت ٿي ته هي لسانيات جو شعبو آهي يا ڪو ٽي وي اسٽوڊيو ۔۔۔ يا پنهنجو پاڻ يونيورسٽي ۔۔۔

    خئير جڏهن پروفيسر منهنجو انٽرويو ورتو ته خبر پئي ته مون کي اڃان ادب جي ڪا ڄاڻ ئي ناهي ۽ خاص ڪري لسانيات جي بابت پڙهيل ڪتاب پرائمري درجي کان به گهٽ حيثيت رکندڙ آهي۔ انڪري مونکي لسانيات پرائمريءَ کان پڙهڻي پوندي ۽ انجي خرچ جو ڪاٿو ٿيو ته منهنجي پوري خاندان جي ڪمائي به پوري ڪون ٿي پئي ۔۔۔ سو مون خيال مٽايو ۔۔۔

    حاصل مطلب ته دنيا جي يونيورسٽيز ۾ ٻولين تي سائنسي طور کوجنائون ٿينديون آهن، انهن کي جديد تر ڪرڻ لاءِ عمل ٿيندا آهن، انهن ۾ کوٽ يا انهن ۾ موجود وڌاءَ تي بحث ٿيندا آهن ۽ ان بابت ڄاڻ مهيا ڪئي ويندي آهي۔ جديد علمن جون گهرجون پوريون ڪيون وينديون آهن ۔۔۔۔۔۔

    ان جي برعڪس اسانجي ملڪ ۾ ،،،،، ” ڍڳي جو ملهه هزار، ڍڳو هر نه هلي“

    وڌيڪ پاڻ سياڻا آهيو ۔۔۔۔
     
    6 ڄڻن هيء پسند ڪيو آهي.
  12. سليمان وساڻ

    سليمان وساڻ
    مينيجنگ ايڊيٽر
    انتظامي رڪن لائيبريرين

    شموليت:
    ‏6 آڪٽوبر 2009
    تحريرون:
    16,833
    ورتل پسنديدگيون:
    27,207
    ايوارڊ جون پوائينٽون:
    533
    ماڳ:
    سچل ڳوٺ ، ڪراچي
    سائين نثارابڙو صاحب سڀ ڪجهه اوهان سان حادثاتي ڪيئن ٿيو ؟ ۽ ها ڪٿي شادي به حادثاتي ته نه ٿي وئي ۔۔۔۔ هاهاها
     
    4 ڄڻن هيء پسند ڪيو آهي.
  13. نثارابڙو

    نثارابڙو
    نائب منتظم

    شموليت:
    ‏21 اپريل 2009
    تحريرون:
    8,321
    ورتل پسنديدگيون:
    6,874
    ايوارڊ جون پوائينٽون:
    533
    ڌنڌو:
    انتظامي امور
    ماڳ:
    مڪو پاڪ
    هههههههههههههه ۔۔۔۔ ڳوٽ ذري گهٽ ڀڳي اٿوَ ۔۔۔۔۔ مونکي ته حادثو ئي لڳو ۔۔۔۔ ههههههههههه
     
    4 ڄڻن هيء پسند ڪيو آهي.
  14. Moazam Ali

    Moazam Ali
    سينيئر رڪن

    شموليت:
    ‏22 جنوري 2011
    تحريرون:
    290
    ورتل پسنديدگيون:
    94
    ايوارڊ جون پوائينٽون:
    388
    ڌنڌو:
    Private Job
    ماڳ:
    Tando Soomro
    ها ادا اها ته توهان جي ڳالهه صحيح آهي ته جهڙو ديس ته تهڙو ويس جيان آهي ته ٻولي به ائين آهي ڇو جو مونکي به ايترو اندازو نه ادب سان نه آهي پر پو به منهنجو هڪ دوست لاڙڪاڻي جو آهي جيڪو اڪثر مڇي کي مشي چوندو هو جيڪو واقعي ئي عجيب مخفف ٿئي ٿو ڇو ته ش ۽ ڇ ۾ هڪ وڏو فرق آهي۔
     
    2 ڄڻن هيء پسند ڪيو آهي.
  15. رحيم بخش

    رحيم بخش ايڊيٽر

    شموليت:
    ‏23 جون 2009
    تحريرون:
    3,284
    ورتل پسنديدگيون:
    2,921
    ايوارڊ جون پوائينٽون:
    473
    ٻولين ۾ فرق هڪ فطري عمل آهي جيڪو ڪجهه مفاصلي کان پوء ٿورو ٿورو فرق نظرايندو آهي سنڌي ٻولي جيڪا ڪتابي طور استعمال ٿئي ٿي ان ۾ ڇ جو آواز ش نه ٿو لکيو وڃي. انگريزي ۾ به ڪافي فرق محسوس ٿيندو آهي جيڪو اوهان کي معلوم هوندو جيئن ڪلر جي اسپيل color ۽ Colour يا Honorable ۽ Honourable وغيره. اهڙي طرح عربي سعودي مصر شام جي لفظن لهجي ۾ ڪافي فرق آهي۔
     
    5 ڄڻن هيء پسند ڪيو آهي.
  16. عبدالحفيظ لغاري

    عبدالحفيظ لغاري
    منتظم
    انتظامي رڪن

    شموليت:
    ‏23 سيپٽمبر 2010
    تحريرون:
    1,773
    ورتل پسنديدگيون:
    5,821
    ايوارڊ جون پوائينٽون:
    473
    ڌنڌو:
    سائنٽيفڪ آفيسر، پي سي ايس آءِ آر
    ماڳ:
    سچل ڳوٺ ڪراچي
    صحيح ٿا چئو اوهان۔ بلڪل صحيح مثال ڏنو اوهان۔ عربي ۾ به ض ۽ د جا آواز تقريبن هڪ جهڙا آهن۔ ايئن سنڌي ۾ ڇ ۽ ش جا آواز ساڳي ڪجهه علائقن ۾۔
     
    2 ڄڻن هيء پسند ڪيو آهي.
  17. ذيشان رشيد

    ذيشان رشيد Founder انتظامي رڪن منتظمِ اعلى

    شموليت:
    ‏19 مارچ 2009
    تحريرون:
    5,645
    ورتل پسنديدگيون:
    5,647
    ايوارڊ جون پوائينٽون:
    533
    دوستن جا تفصيلي ۽ دلچسپ جواب پڙهيا ۔۔۔ سنڌي زبان ۾ اکرن جو ڦير آهي ته لفظن جو ڦير به آهي ۔۔۔ هڪ دفعي ٽرين ذريعي ڳوٺ وڃي رهيو هيم۔۔۔ برٿ سان گڏ سيٽ به هئي ۔۔۔ سڀ ڪجهه ٺيڪ ٺاڪ هيو پر ڪوٽڙي کان ٽرين اصل ڀرجي وئي۔۔۔ مردن سان گڏ عورتون به ٽرين ۾ چڙهيون۔۔۔ اڳ ٽرين ۾ مستورات نالي عليحده ڊٻا هوندا هئا پر هاڻي ته پوري ٽرين نظام جو ئي سنگت واقفيت رکندي هوندي۔۔۔ مون جلدي ئي پنهنجي بوڪ ڪرايل ڀرت تي قبضو ڪيو ۔۔ متان سيٽ وانگر اها به هٿن مان وڃي ۔۔۔ ٽرين هلڻ شروع ڪيو پر هيٺ موجود عورتن جو آواز نه رڪيو۔۔
    خير سائين نثار ابڙو جي ڳالهه وانگر وٺ رينگٽ کي ته۔۔۔ عورتن گفتگو دورن هڪ لفظ کي ٽي چار دفعا ورجايو۔۔۔ منهنجي چهري تي به مسڪراهٽ اچي وئي ۔۔۔ لفظ هيو۔۔۔ ”حدس“۔۔ اسان عام طرح ان کي ”حسد“ چوندا آهيون۔۔۔
    خير ڳالهه رڳو ڇ يا ش کي تبديل ڪرڻ جي ناهي۔۔۔ پر ڪجهه هنڌن تي ز ۽ ذ جي آواز کي به تبديل ڪندي ج سان ڪڍيو ويندو آهي ۔۔۔ جهڙوڪ جيشان، جليخان وغيره وغيره اڪثر هن اکر جي تبديلي سنڌي هندن جي واتان ٻڌندي محسوس ٿي آهي۔۔۔ ڇا توهان به اهڙين تبديلين کي ٻڌو آهي۔۔۔ ؟
     
    2 ڄڻن هيء پسند ڪيو آهي.
  18. رحيم بخش

    رحيم بخش ايڊيٽر

    شموليت:
    ‏23 جون 2009
    تحريرون:
    3,284
    ورتل پسنديدگيون:
    2,921
    ايوارڊ جون پوائينٽون:
    473
    اهڙا آواز بالڪل ٻڌندا آهيون ليڪن اهي درست نه آهن ڪي ويچارا سنڌي سٻاجها اڻ پڙهيل هوندا آهن اهي کوڙ سارا غلط لفظ ڳالهائيندا آهن جيئن مسجد کي مسيت تصديق کي تقصيد زخم کي جخم وغيره اهڙا لفظ اگرچه ڳالهايا وڃن ٿا ليڪن اهي تعليمي لحاظ سان درست نه آهن۔
     
    2 ڄڻن هيء پسند ڪيو آهي.
  19. Javed Hussain

    Javed Hussain
    نئون رڪن

    شموليت:
    ‏5 جولائي 2012
    تحريرون:
    25
    ورتل پسنديدگيون:
    27
    ايوارڊ جون پوائينٽون:
    0
    ماڳ:
    Hyderabad, Sindh
    رڪشي کي رشڪو چوندا۔ همراه کي هرماه چوندا۔ کٽ کي کٽان چوندا۔ بس پيو ڪم هلي۔
     
  20. منظور ڪلهوڙو

    منظور ڪلهوڙو
    سينيئر رڪن

    شموليت:
    ‏5 مارچ 2012
    تحريرون:
    1,719
    ورتل پسنديدگيون:
    3,877
    ايوارڊ جون پوائينٽون:
    473
    ڌنڌو:
    ملازمت سرڪاري کاتي ۾
    ماڳ:
    ڪراچي
    هههههههها ٽي چار ڀيرا پڙهيم تڏهن سمجهيم ته هي ڇا لکيل آهي، واهه سائين واهه، ڀلا اها مشي ڪٿي هئي توهان کان شڏائي وئي۔
     

هن صفحي کي مشهور ڪريو