سنڌي زبان ۾ سرائڪي پهاڪا

'سنڌي منهنجي ٻولي' فورم ۾ جبار آزاد منگي طرفان آندل موضوعَ ‏22 آڪٽوبر 2014۔

  1. جبار آزاد منگي

    جبار آزاد منگي
    سينيئر رڪن

    شموليت:
    ‏13 آڪٽوبر 2014
    تحريرون:
    391
    ورتل پسنديدگيون:
    1,110
    ايوارڊ جون پوائينٽون:
    253
    ڌنڌو:
    صحافت
    ماڳ:
    نصيرآباد
    سنڌي زبان ۾ سرائڪي پهاڪا

    تحرير : سليم ميمڻ
    پهاڪو اهڙي چوڻيءَ کي چيو ويندو آهي، جنهن ۾ عقل، مشاهدو ۽ ڏاهپ سمايل هوندي آهي. اسان پنهنجي رومزهه جي زندگيءَ ۾ ڏسون ٿا ته ٻڪريءَ جي اڳيان جيڪا شيءِ اچي ٿي، ان کي کائي ٿي وڃي ۽ کيس جنهن به وڻ سان ٻڌجي ٿو، پوءِ اهو ڪڙو هجي ڪسارو هجي يا ڪسو، ان کي به کائي وڃي ٿي ته ان مشاهدي کي اسان پهاڪي طور هيئن بيان ٿا ڪيون؛ “ٻڪري جنهن وڻ سان ٻڌجي، ان وڻ کي کائي.”

    ان جي ڀيٽ ۾ جڏهن اسان چئون ٿا ته؛ “دوست اهو، جو آئيءَ ويل ڪم اچي” يا “جهڙي ڪرڻي، تهڙي ڀرڻي” ته ان ۾ مشاهدي کان زياده عقل، سمجهه ۽ ڏاهپ سمايل آهي.

    سنڌي ادب جي سرموڙ اديب، مرزا قليچ بيگ، پنهنجي ڪتاب “پهاڪن جي حڪمت” جي ديباچي ۾ پهاڪي جي وصف، مختصر طور هيئن بيان ڪئي آهي: “پهاڪو هڪڙي ننڍڙي چوڻي يا ڪهاوت آهي جنهن ۾ وڏو سچ لڪل ٿو رهي، جو عملي طرح ڪمائتو ٿو ٿئي. پهاڪو پهرين هڪڙي ڄڻي جو چرچو آهي پر پوءِ گهڻن جي ڏاهپ آهي.”

    ڊاڪٽر عبدالڪريم سنديلي پنهنجي ڪتاب “پهاڪن جي پاڙ” ۾ ڄاڻايو آهي ته: “پهاڪو سنسڪرت جو لفظ آهي؛ پٿڪ = پٿ+ آڪو = سُٽ سلجهائڻ، سلت، ويچار ڪرڻ.”

    پهاڪو، پُر-معنيٰ هجڻ سان گڏ سلوڻو، وڻندڙ ۽ مزيدار هوندو آهي. سنڌي پهاڪن جي اِها خوبي آهي ته انهن ۾ گهڻي قدر شعريت ۽ ميٺاڄ هوندو آهي ۽ ڪيترن پهاڪن ۾ تُڪ-بندي ۽ قافيابندي به هوندي آهي، جنهنڪري وڌيڪ سلوڻا ۽ سهڻا ٿي پوندا آهن، جيئن:

    1. اٽو، چي؛ گهوٻاٽو.

    2. هرڻي اڳيئي نچڻي، ويتر پيس گهنڊڻي.

    3. ڏاچي هڻي ڏهه، توڏو هڻي تيرنهن.

    پهاڪا ٻولين جو قيمتي سرمايو آهن ۽ انهن جي سونهن ۽ سينگار پڻ. ڪنهن به ٻوليءَ جي شاهوڪاريءَ جو اندازو ان جي پهاڪن مان لڳايو ويندو آهي. دنيا ۾ ترقي يافته ٻولين جون جيڪي خوبيون ڄاڻايون وڃن ٿيون، تن منجهان هڪ خوبي اها به آهي ته ان ٻوليءَ ۾ پهاڪن جو تعداد چڱو هجي.

    سنڌي، هڪ شاهوڪار ٻولي آهي، جنهن ۾ نه صرف لفظن، محاورن ۽ اصطلاحن جو بي انت خزانو آهي پر اُها پهاڪن ۾ به مالا مال آهي. ڀيرومل مھرچند آڏواڻي، “سنڌي ٻوليءَ جي تاريخ” ۾ لکي ٿو: “سنڌي ٻوليءَ جو ڳچ جيترو خزانو سندس اصطلاحن ۽ پهاڪن ۾ آهي. اڪثر انهن ۾ نج سنڌي ڪم آيل آهي.”

    دنيا جون مختلف ٻوليون جڏهن، ڪنهن نه ڪنهن سبب يا نموني، هڪ ٻئي سان لهه وچڙ ۾ آيون آهن ته انهن هڪٻئي جي جهوليءَ ۾ يا ڪجهه وڌو آھي يا منجھانئس ڪجهه ورتو آهي. اهو هڪ قدرتي امر آهي. سنڌي ٻوليءَ جي پڻ، وقت به وقت، ڪيترين ئي پرڏيهي ٻولين سان ويجهڙائي ۽ قربت رهي آهي، جن مان سنسڪرت، پالي، عربي، فارسي ۽ انگريزيءَ جا نالا قابل ذڪر آهن. انهيءَ کانسواءِ، سنڌي پنهنجي پاڙيسري زبانن جهڙوڪ؛ سرائيڪي، بلوچي، گجراتي، بروهڪي ۽ ڪڇيءَ سان لهه وچڙ ۾ رهي آهي. جنهنڪري انهن جون ڪي اصلوڪيون شيون، ساڳي صورت ۾ سنڌي زبان ۾ موجود آهن. انهن زبانن مان سرائيڪيءَ جو سنڌي زبان سان وڌيڪ سنٻنڌ رهيو آهي. جنهنڪري سرائڪي زبان، سنڌي زبان جي دامن ۾ جتي ٻيون شيون ڏنيون آهن اتي پهاڪا به ڏنا آهن، جيڪي سنڌيءَ ۾ اڄ به ائين بيان ڪيا وڃن ٿا، جيئن سرائڪي علائقن ۾.

    سرائڪي ٻوليءَ کي، عرب سياحن سنڌي زبان سڏيو آهي. اصطخري پنهنجي ڪتاب “المسالڪ والممالڪ” ۾ چوي ٿو: “منصوره، ملتان ۽ ان جي آس پاس علائقن جي ماڻهن جي ٻولي سنڌي آهي.” ساڳيءَ طرح ابن حوقل پنهنجي سفرنامي ۾ لکي ٿو: “منصوره، ملتان ۽ ان جي آس پاس علائقن ۾ عربي ۽ سنڌي زبانون رائج آهن.” بهاولپور جو هڪ عالم محمد بشير نظامي بهاولپوري، سرائڪي زبان بابت چوي ٿو: “سرائڪي پنهنجي ليکي هڪ خود مختيار زبان آهي جا ننڍي کنڊ ۾ سڀ کان پراڻي زبان آهي. اها هڪ اصلوڪي زبان آهي ۽ آرين جي اچڻ کان اڳ ڳالهائي ويندي هئي. انهيءَ مان سنڌي، پنجابي، پشتو ۽ ڪشميري زبانون ڦٽي نڪتيون آهن.”

    تاريخي نقطئه نگاه کان، جيڪڏھن اسان سرائڪي زبان جي خاص علائقن ڏانهن ڏسنداسين ته انهن علائقن جو ۽ سنڌ جو هڪ ٻئي سان گهرو واسطو رهيو آهي. ملتان ۽ ان جو سارو علائقو، نه فقط برهمڻ گهراڻي جي دور حڪومت تائين سنڌ جي حڪومت جو اهم علائقو هو پر مسعودي جي بيان مان واضح ٿئي ٿو ته عربن جي حڪومت جي زماني ۾ پڻ هن علائقي کي سنڌ جو اهم علائقو سمجهيو ٿي ويو. ان وقت سنڌ جي عربي حڪومت جون حدون منصوره کان شروع ٿينديون هيون ۽ اتر ملتان تائين پکڙيل هيون.

    ابن بطوطه، سلطان محمد تغلق جي دور ۾ سنڌ ۾ آيو هو. هن پنهنجي سفرنامي ۾ لکيو آهي: “اُچ کان پوءِ آءٌ ملتان پهتس، هي شهر سنڌ جو تختگاهه آهي.”

    ڊاڪٽر غلام علي الانا “سنڌي ٻوليءَ جي لساني جاگرافي” ۾ لکي ٿو: “۸۷۳ع ۾ جڏهن اسماعيلي فرقي جا داعي سنڌ ۾ آيا، تڏهن ملتان سنڌ جو تختگاهه هو.”

    ڊاڪٽر نبي بخش بلوچ “سنڌي ٻوليءَ جي مختصر تاريخ” ۾ لکي ٿو: “سومرن جي دور ۾ بهاولپور واري ايراضي سنڌ جي زير اثر رهي، جنهنڪري سنڌي سرائڪي جو رشتو قائم رهيو.”

    مير علي شير قانع “تحفته الڪرام” اندر سمن جي دور ۾، سنڌ جا ملتان سان تعلقات بابت لکي ٿو: “ڄام نظام الدين عرف ڄام نندو، جڏهن سنڌ جو حاڪم هو، هن ملتان جي حاڪم سان دوستيءَ جو رستو ڳنڍي ڇڏيو.” تحفته الڪرام ۾ وڌيڪ بيان ڪيل آهي ته ارغون گهراڻي جي حاڪم مرزا شاهه حسن، سن ۹۳۰هه ۾ ملتان فتح ڪيو ۽ اهو بابر بادشاهه کي نذراني طور ڏنائين، پوءِ بابر پنهنجي پٽ ڪامران کي عطا ڪيو. سن ۱۰۰۲هه ۾ اڪبر بادشاهه ملتان جي گورنر کي ٺٽي جو گورنر مقرر ڪيو. ۱۰۵۹هه ۾ شهزادي اورنگزيب کي ٺٽي جو مالڪ بنايو ويو ۽ ملتان جو صوبو کيس تنخواه ۾ مليو.

    ايڪسٽريڪٽس فرام دي ڊسٽرڪٽ ۽ اسٽيٽس گزيٽئرس آف دي پنجاب (پاڪستان) ۾ ڄاڻايل آهي ته جڏهن ميان نورمحمد ڪلهوڙو حڪمران ٿيو ته هن صادق آباد ڪارداري ۽ خانپور ڪارداري کي فتح ڪري سنڌ سان ملائي ڇڏيو. هن ديره اسماعيل خان جي هوتن سان جنگيون ڪيون. ليهه (Leiah) سنڌ ساگر دو-آبي کان چناب تائين هٿ ڪيائين. ميان غلام شاهه جسڪاڻين کي شڪست ڏئي ديره غازي خان تائين ملڪ فتح ڪيو. ان زماني ۾ ملتان مان مراد “سنڌ” ۽ ملتاني مان مراد “سنڌي” ورتي ويندي هئي.

    مولائي شيدائي “تاريخ تمدن سنڌ” ۾ لکي ٿو: “شيخ الاسلام بهاؤالدين زڪريا ملتاني جو فرزند شيخ صدرالدين، “سنڌي” جي لقب سان سڃاتو ويندو هو. سنڌ جا، ملتان ۽ ٻين سرائڪي ڳالهائيندڙ علائقن سان روحاني رشتا پڻ رهيا آهن. قديم زماني ۾ ملتان ۾ سورج ديوتا جو وڏو مندر هو، ان ڪري ان کي امول آستان يعني سج جو آستان ڪري سڏيندا هئا. جتي سنڌ ۽ هند مان ڪيترا ياتري ايندا هئا. سومرن جي دور ۾ سهروردي طريقي جي وڏي صوفي درويش بهاؤالدين زڪريا جي تبليغ جو سنڌ تي وڏو اثر پيو. خاص طرح سما قبيلا هن بزرگ جا مريد ٿيا. تغلقن جي دهليءَ تي حڪمراني واري دور ۾ پهريان محمد تغلق سنڌ تي ڪاهي آيو، مگر سنڌ کي فتح ڪري نه سگهيو. ان گهٽتائيءَ جو انتقام وٺڻ لاءِ، سلطان فيروز شاهه تغلق، ڄام ڀنڀي سمي جي ڏينهن ۾ ٺٽي تي ڪاهه ڪئي، مگر کيس فتح نصيب نه ٿي. تاريخ فيروزشاهي جي مصنف شمس سراج عفيف جي بيان مطابق شيخ الاسلام صدرالدين ملتاني ۽ اُچ جي بزرگ مخدوم جهانيان جهان گشت ٻنهي ڌرين جي وچ ۾ پئي صلح ڪرايو.”

    اڄ تائين سنڌ جا هزارين ماڻهو شيخ بهاؤالدين زڪريا جي درگاهه جا مريد آهن ۽ هر سال سندس عرس جي موقعي تي ملتان ويندا آهن. سنڌ ۾ قديم دور کان وٺي ملتان ۽ ٻين سرائڪي ڳالهائيندڙ خطن مان ماڻهو لڏي اچي سنڌ ۾ آباد ٿيا آهن. ڪلهوڙن جي وقت ۾، ڪڪرالي جي ڄام راڻي اجمال نصرپور جي ڪپن وٽ ڦُر-لٽ ڪئي. سرائين جي فوج کين آڻ مڃرائي. اهي سرائي ملتان جي آس پاس جا زميندار هئا ۽ ٻارين ٻچين ملازمت خاطر لڏي آيا هئا. ميان نور محمد ڪلهوڙي جي ڏينهن ۾ سندن ٽالپر مريد، ديره غازي خان مان لڏي اچي سنڌ ۾ رهيا. اڳتي هلي ايترو زور ورتائون جو پنهنجن مرشدن جي جاءِ تي سنڌ جا حاڪم ٿي ويٺا، جنهنڪري اهو پهاڪو مشهور ٿيو؛ “آيا مير، ڀڳا پير” .

    ڀيرومل مھرچند آڏواڻي “سنڌ جي هندن جي تاريخ” ۾ لکيو آهي؛ سنڌ جون خاص ذاتيون لوهاڻا ۽ ڀاٽيه وغيره اصل ملتان جا رهاڪو هئا، جتان لڏي اچي سنڌ ۾ آباد ٿيا.

    سنڌ ۾ سرائڪي ڳالهائيندڙن جي ڪثرت سان آمد سبب، سنڌ جي سري واري علائقي ۾ سرائڪي ڳالهائڻ جو رواج پيو. خاص طرح ٽالپر حڪمرانن جي دور ۾ جن جي زبان سرائڪي هئي. سنڌ ۾ سرائڪي شاعريءَ جو رواج پڻ پيو. ڪي سرائڪي وايون شاهه عبداللطيف رحه ڏانهن منسوب ڪيون ويون آهن، جيڪي ڪن پراڻن رسالن کانسواءِ ڊاڪٽر نبي بخش بلوچ جي نئين مرتب ڪيل رسالي ۾ به ملن ٿيون. ٽالپرن جي دور ۾ سچل سرمست سرائڪي ۾ ڀرپور ڪلام چيو، جنهنڪري سنڌ ۾ سرائڪي شاعري جو رواج عام پئجي ويو. سندس مريدن؛ بيدل، نانڪ يوسف، ميان غلام محمد گدا قادري ۽ ٻين پڻ سندس پيرويءَ ۾ سرائڪي ڪلام چيو.

    سنڌ ۾ سرائڪي ڳالهائيندڙن جي رهائش سبب، سنڌ جي ماڻهن ۾ ڪيترائي سرائڪي پهاڪا مروج ٿي ويا، جي سنڌي ماڻهو ائين استعمال ڪرڻ لڳا جيئن سنڌي پهاڪا. منجھانئن ڪجهه هيءُ آهن، جيڪي اڄ به جيئن جو تيئن اصلوڪي صورت ۾ سنڌ ۾ ڳالهايا وڃن ٿا.

    1. ٻلي شير پڙهايا، ڦر ٻلي نون کاوڻ آيا

    ڪهاڻي ائين مشهور آهي ته ٻليءَ شينهن کي چستين ۽ چالاڪين جا هنر ۽ حرڪتون پڙهايون ۽ سيکاريون، پر وڻ تي چڙهڻ نه سيکاريو. جڏهن شينهن پڙهي ڀڙ ٿيو ته ٻليءَ کي کائڻ لڳو. ٻلي ٽپ ڏئي وڻ تي چڙهي ويئي. هي پهاڪو ان وقت ڏنو ويندو آهي، جڏهن ڪو ماڻهو ڪنهن ٻئي ڪم-ظرف ماڻهوءَ کي علم، هنر ۽ حرفت ڏيندو آهي ۽ اهو ماڻهو وري پنهنجي محسن جي خلاف ٿي بيهندو آهي ۽ ان جا سيکاريل حربا ان جي ئي خلاف استعمال ڪندو آهي.

    2. ماءُ ڄڻيسين ٻچڙي، ونڊ نه ڏيسين ڀاڳ

    ماءُ اولاد ته ڄڻيندي پر ڀاڳ ان جي هٿ ۾ نه آهي. اِهو رب جي هٿ ۾ آهي، تنهنڪري هڪ ئي ماءُ جو اولاد هڪ تونگر ۽ ٻيو سڃو. جيڪڏهن ڀاڳ، ماءُ جي هٿ هجي ها ته ان جو سمورو اولاد، ھڪ-ڪرو سکيو ۽ ستابو هجي ها.

    3. پاڻ نه پلي، ڏوجهان متيان ڏيوي

    هن پهاڪي جومطلب آهي ته انسان پاڻ ته ڪنهن گندي، ڪُڌي يا ڪني ڪم ۾ ڦاٿل هجي پر ٻين کي وتي نيڪ نصيحتون ۽ چڱا مشورا ڏيندو.

    4. شينهن نه ويکيائي ويک ٻلاڙا، چور نه ويکيائي ويک سونارا

    عام طرح چيو ويندو آهي ته سونارو اهڙو ڪُپتيو ۽ چور آهي جو ماءُ جي نٿ مان به سون کوٽ ڪري ڪڍي وٺندو آهي. سياڻن پهاڪي ۾ مزو ۽ مزاح پيدا ڪندي، سونارن تي طنز ۽ ٺٺولي ڪندي چيو آهي ته شينهن نه ڏٺو اٿئي ته ٻلو ڏس ۽ جي چور نه ڏٺو اٿئي ته سونارو ڏس. هي پهاڪو ان وقت به ڪم ايندو آهي، جڏهن ماڻهو ڏسڻ ۾ سادو نظر ايندو آهي پر هوندو بڇڙو آهي.

    5. لچان چوران پت نه ڪائي، توڙي هوون سڳي ڀائي

    هن پهاڪي ۾ بڇڙن ۽ خراب ماڻهن جي فطرت ڏانهن اشارو ڪيو ويو آهي ته بڇڙي فطرت وارا ماڻهو کڻي ڪيترا به ويجها عزيز ۽ رشتيدار هجن، پر انهن تي ڀروسو ۽ پت نه ڪرڻ گهرجي. ٿي سگهي ٿو ته اهي ڪڏهن به پنهنجي بڇڙي فطرت کان مجبور ٿي ڪو ڇيهو رسائي وجهن.

    6. مينهان اُٺان دا ڪيها ميلا، او چرن جهنگ ته او چرن ٻيلا

    هن پهاڪي ۾ مختلف طبيعتن وارن جانورن ڏانهن اشارو ڪندي ٻڌايو ويو آهي ته جهڙيءَ طرح مينهنِ ۽ اُٺن جو پاڻ ۾ ميل ميلاپ ۽ سنگت ٿي نه ٿي سگهي، اهڙيءَ طرح ٻن مختلف طبيعتن ۽ لڇڻن وارن انسانن جي پاڻ ۾ ياري ٿي نه ٿي سگهي. نيڪ ۽ بد، ڪڏهن به هڪ ٻئي جا يار ٿي نه سگهندا.

    7. لڳي هووَءِ ته ڪل پَوَءِ، نه ته پڇ لڳي واليان نون

    جنهن ماڻهوءَ کي ڪا تڪليف، درد يا ڏک رسندو آهي ته ان جو سور ۽ پيڙا اهو ئي چڱيءَ طرح محسوس ڪري سگهندو آهي، ٻئي کي ان درد جي شدت جو اندازو ٿي نٿو سگهي. ٻيو ماڻهو زباني همدردي ته ڪري سگهندو پر جنهن ڪيفيت ۾ اڳيون مبتلا آهي ان جو پتو کيس تڏهن ئي پئجي سگهي ٿو، جڏهن پاڻ ساڳيءَ مصيبت ۾ ڦاسي. هي پهاڪو عام طرح ان ماڻهوءَ جي طرفان ڏنو ويندو آهي جيڪو عشق ۾ مبتلا هوندو آهي ۽ ڪو ماڻهو کيس سمجهائڻ لاءِ متيون ڏيڻ لڳندو.

    8. هنڌ اهو سڙي جتي باهه ٻلي، ڪهڙا سيڪ آوي پاڙي واليان نون

    هي پهاڪو به مٿئين پهاڪي واري ساڳي معنيٰ ۽ ساڳيو مفهوم رکي ٿو. هن ۾ چيو ويو آهي ته، جت باهه ٻرندي هوندي ڄَر ۽ تپش انهيءَ ھنڌ وارن کي ايندي. پاڙي وارا جيڪي ان باهه جي ڀنڀٽ کان دور آهن، تن کي ان باهه جي جلائڻ ۽ ساڙڻ جو ڪهڙو سيڪ هوندو.

    9. اپڻي گهوٽ ته نشا ٿيوَءِ

    ڪن موالين ڀنگ گهوٽي. هڪ سواليءَ کين چُڪيءَ لاءِ سوال ڪيو. کيس ڪونڊي مان جمني ڀنگ جي ڀري ڏنائون. ٿوري وقت کانپوءِ، سواليءَ چيو ته؛ توهان جي ڀنگ ته ڪو نشو ئي نه ڪيو. ان تي موالين چيس؛ “اپڻي گهوٽ ته نشا ٿيوَءِ”. هن پهاڪي جو مطلب آهي ته ماڻهوءَ کي پنهنجي همت ۽ محنت تي ڀاڙڻ گهرجي نه ڪه مفت خورو ٿي ويهڻ گهرجي. پنهنجي ڪمائيءَ ۾ جو مزو آهي، اهو خيرات ۾ ڏنل مفت جي ٽڪر ۾ نه آهي. پنهنجي ڪمائيءَ جي رکي سکي ٽڪر ۾ اهو مزو آهي، جيڪو بادشاهن کي ست-رڇي طعا ۾ به نٿو ملي.

    10. اپڻا مال هي، روسان ڀي کاسان ڀي

    هڪڙي ماڻهوءَ بصرن سان ماني پئي کاڌي. بصرن جي تيز بوءِ تي سندس اکين مان پاڻي پئي وهيو. تنهن تي ڪنهن ماڻهوءَ کيس چيو ته؛ بصرن سان ماني ڇو ٿو کائين؟ جڏھن ته تنهنجي اکين مان پاڻي پيو ٿو وهي. ان تي هن چيو ته: “اپڻا مال هي، روسان ڀي کاسان ڀي”.

    مطلب: پنهجي شيءِ آهي، اهنج ڏئي يا سهنج، هر حالت ۾ اھا استعمال ڪرڻي آهي.

    11. مرويسون پر سنڌ نه ڏيسون

    هوش محمد قمبراڻي جو لڳايل مٿيون نعرو جيڪو هن انگريزن خلاف لڳايو هو، اڄ به پهاڪي طور استعمال ٿيندو آهي. سنڌ جي حڪمران ميرن جڏهن انگريزن جي ان مطالبي ته سنڌ سندن حوالي ڪئي وڃي، جي سلسلي ۾ جڏهن پنهنجي برادري، اميرن وزيرن ۽ مختلف خيرخواهن سان مشورو ٿي ڪيو تڏهن هوش محمد آواز بلند ڪري چيو هو ته: “مرويسون پر سنڌ نه ڏيسون.” اڄ به جڏهن سنڌ جي سلامتي ۽ حقن جو آواز بلند ڪيو ويندو آهي ته سنڌ جي هر فرد جي زبان تي هوندو آهي: “مرويسون پر سنڌ نه ڏيسون”.

    مٿي بيان ڪيل پهاڪا ڪاسي مان ڪڻو آهن. مگر تحقيق، ميڙ چونڊ ۽ سهيڙڻ سميٽڻ سان ٻيا سوين سرائڪي پهاڪا ملندا، جيڪي اسان رزمره جي زندگي ۾ استعمال ڪندا آهيون.

    حوالا

    1- پهاڪن جي حڪمت، مرزا قليچ بيگ، ڪوڙومل سنڌي ساھت منڊل، کاھي رستو، حيدرآباد سنڌ.

    2- پهاڪن جي پاڙ، عبدالڪريم سنديلو، انصاف پرنٽنگ پريس لاڙڪاڻو 1975ع

    3- گلشڪر، ديوان ڪيولرام سلامتراءِ آڏواڻي، سنڌي ادبي بورڊ.

    4- سنڌي ٻوليءَ جي تاريخ، ڀيرومل مھرچند آڏواڻي، سنڌي ادبي بورڊ

    5- المسالڪ والممالڪ (اردو ترجمو؛ هندوستان عربون ڪي نظر مين)، اصطخري، دارالمصنفين اعظم ڳڙه ڀارت 1960ع

    6- هندوستان عربون ڪي نظر مين، مسعودي، دارالمصنفين اعظم ڳڙه ڀارت 1960ع

    7- عهدهائي قديم مين سرائڪي زبان ڪا ارتقا، محمد بشير نظامي، مرڪز سرائڪي زبان تي ادب، حبيب ڪالوني بهاولپور

    8- سنڌي ٻولي جي لساني جاگرافي، ڊاڪٽر غلام علي الانا، انسٽيٽيوٽ آف سنڌ الاجي سنڌ يونيورسٽي ڇاپو ٻيو 1983ع

    9- سنڌي ٻوليءَ جي مختصر تاريخ، ڊاڪٽر نبي بخش بلوچ، زيب ادبي مرڪز حيدرآباد 1880ع

    10- تحفته الڪرام، مير علي شير قانع (مترجم مخدوم امير احمد)، سنڌي ادبي بورڊ 1957ع)

    11- تاريخ تمدن سنڌ، مولائي شيدائي، سنڌ يونيورسٽي حيدرآباد

    12- ابن بطوطه جو سفر، سنڌي ادبي بورڊ 1976ع

    13- تاريخ فيروز شاهي، شمس سراج عفيف، اردو اڪيڊمي اردو بازار ڪراچي 1980ع

    14- Extracts from the District and States Gazetteers of Pakistan University of Punjab 1977

    15- ٽه-ماھي مهراڻ جو پرچو1-2/1994ع
     
    11 ڄڻن هيء پسند ڪيو آهي.
  2. عبيد ٿهيم

    عبيد ٿهيم سپرايڊيٽر انتظامي رڪن سپر ايڊيٽر

    شموليت:
    ‏17 فيبروري 2013
    تحريرون:
    2,664
    ورتل پسنديدگيون:
    6,923
    ايوارڊ جون پوائينٽون:
    413
    ڌنڌو:
    ڊولپر، سنڌي لئنگئج اٿارٽي، حيدرآباد.
    ماڳ:
    ٽنڊوآدم
    واهه واه لاجواب ونڊ... جاري رکو.. واقعي به لاجواب آهي..
     
    7 ڄڻن هيء پسند ڪيو آهي.
  3. عرس پريو

    عرس پريو
    سينيئر رڪن

    شموليت:
    ‏9 سيپٽمبر 2009
    تحريرون:
    2,757
    ورتل پسنديدگيون:
    2,734
    ايوارڊ جون پوائينٽون:
    473
    ماڳ:
    ڪراچي ( داد و )
    واه واه لاجواب
     
    4 ڄڻن هيء پسند ڪيو آهي.
  4. راشد علي چانڊيو

    راشد علي چانڊيو
    سينيئر رڪن

    شموليت:
    ‏4 جولائي 2014
    تحريرون:
    787
    ورتل پسنديدگيون:
    1,064
    ايوارڊ جون پوائينٽون:
    193
    ماڳ:
    ضلو دادو تحصيل ميهڙ، وليج مٿيون عاليوال،
    سرائڪي پهاڪا تمام لذيذ هوندا آهن اگر اڳتي جاري رهندا ته اسان به انهن پهاڪن کي استعمال ڪري سگهنداسين
     
    2 ڄڻن هيء پسند ڪيو آهي.
  5. جبار آزاد منگي

    جبار آزاد منگي
    سينيئر رڪن

    شموليت:
    ‏13 آڪٽوبر 2014
    تحريرون:
    391
    ورتل پسنديدگيون:
    1,110
    ايوارڊ جون پوائينٽون:
    253
    ڌنڌو:
    صحافت
    ماڳ:
    نصيرآباد
    ضرور اهڙي قسم جو مواد اوهان تائين پهچائبو
     
    4 ڄڻن هيء پسند ڪيو آهي.
  6. جبار آزاد منگي

    جبار آزاد منگي
    سينيئر رڪن

    شموليت:
    ‏13 آڪٽوبر 2014
    تحريرون:
    391
    ورتل پسنديدگيون:
    1,110
    ايوارڊ جون پوائينٽون:
    253
    ڌنڌو:
    صحافت
    ماڳ:
    نصيرآباد
    حاضر سائين
     
    6 ڄڻن هيء پسند ڪيو آهي.
  7. نذير احمد لغاري

    نذير احمد لغاري
    سينيئر رڪن

    شموليت:
    ‏19 ڊسمبر 2009
    تحريرون:
    201
    ورتل پسنديدگيون:
    396
    ايوارڊ جون پوائينٽون:
    433
    ڌنڌو:
    انجنيئر
    ماڳ:
    ڳوٺ جعفر خان لغاري، تعلقو سنجهورو، ضلعو سانگهڙ۔
    بهترين ڪوشش آهي، اهڙا ادبي مواد گڏ ڪرڻ واقعي محنت طلب ڪم آهي.
     
    2 ڄڻن هيء پسند ڪيو آهي.
  8. عبدالغني لوهار

    عبدالغني لوهار
    سينيئر رڪن

    شموليت:
    ‏3 جولائي 2009
    تحريرون:
    3,207
    ورتل پسنديدگيون:
    5,220
    ايوارڊ جون پوائينٽون:
    523
    ڌنڌو:
    ڪوسٽ گارڊ ۾ ملازمت
    ماڳ:
    اصل شهر وارھ ، موجوده ڪراچي
    ادا توهان جس لهڻو جو ادبي مواد مهيا ڪندا رهندا آهيو
     
    2 ڄڻن هيء پسند ڪيو آهي.
  9. بختاور ٽالپر

    بختاور ٽالپر
    سينيئر رڪن

    شموليت:
    ‏4 فيبروري 2014
    تحريرون:
    290
    ورتل پسنديدگيون:
    529
    ايوارڊ جون پوائينٽون:
    163
    ادا مهرباني تمام بهترين ڄاڻ ونڊي آهي اهڙي ڄاڻ جيڪا اڄڪلهه اسان جي وڏن مان به موڪلائجي رهي آهي
     
    4 ڄڻن هيء پسند ڪيو آهي.
  10. قريشي شبير احمد

    قريشي شبير احمد
    سينيئر رڪن

    شموليت:
    ‏13 سيپٽمبر 2014
    تحريرون:
    97
    ورتل پسنديدگيون:
    216
    ايوارڊ جون پوائينٽون:
    123
    لاجواب ونڊ
     
    2 ڄڻن هيء پسند ڪيو آهي.
  11. Sindhi Media

    Sindhi Media
    سينيئر رڪن

    شموليت:
    ‏28 ڊسمبر 2009
    تحريرون:
    3,746
    ورتل پسنديدگيون:
    4,291
    ايوارڊ جون پوائينٽون:
    473
    ڌنڌو:
    انجنيئر
    ماڳ:
    نيو سعيد آباد سنڌ
    سرائڪي بُنيادي طور تي بلوچي ۽ بلوچستان جا رهاڪو آهن، هنن کي پهرئين دئور ۾ سرائي چئبو هو، سرائي يا سرائڪين جي پنهجي مادري زبان بلوچي هُئي ۽ هو بلوچستان جا گهڻي ڀاڱي اڪثريت مزدور پيشا ماڻهون هُئا جن وقت جي بلوچ جاگيردارن کان ۽ انهن جي ونگاري آزادي وٺڻ لاءِ بلوچستانن جي جبلن تان لهي سنڌ ۽ پنجاب جي ميداني علائقڪن ۾ پناه ورتي ۽ وقت سان جيئن سنڌ جي هر صوبي کان پوءِ زبان ۾ علاقائي رنگ اچي ويندو آهي سنڌي ۽ پنجابي ٻولي مڪس ٿي سرائڪي بڻجي وئي ۽ پوءِ سراين اها ٻولي بجاءِ جو هو بلوچي يا بروهڪي يا بلوچستان جي ٻي ڪا ٻولي ڳالهائين هُنن سنڌي ۽ پنجابي مڪس ڪري هڪ ٻولي ڳالهائي جنهن تي هُنن جي ڪري سرائڪي ٻولي نالو پيو. هنن جي تهذيب ۽ تمدن تي گهڻي ڀاڱي سنڌ جو اثر رهيو ڇو جو سنڌ بلوچستان جي ويجهو هُئي ۽ پنجاب وري هندڪو ۽ پشاور وغيره جي. قوم طور اڄ به سرائي پاڻ کي بلوچي چون ٿا پر ڳالهائڻ ۾ سرائڪي ٻولي ڳالهائين ٿا جڏنهن ته هُنن جو پورو ڪلچر ۽ تهزيب ۽ تمدن پنجاب جي بجاءِ سنڌ جو اپنايل آهي. جيئن ته عباسين (ڪلهوڙن) ۽ ميرن جي دئور ۾ مُلتان ۽ بهاولپور سنڌ جا گاديءَ جا هنڌ هُئا ته سرائڪي اڪثريت پنجاب جي بجاءِ سنڌ سان قربت رکندڙ بڻجي وئي.
     
    4 ڄڻن هيء پسند ڪيو آهي.
  12. محمد ثقلين

    محمد ثقلين Guest

    شموليت:
    ‏27 نومبر 2014
    تحريرون:
    219
    ورتل پسنديدگيون:
    238
    ايوارڊ جون پوائينٽون:
    0
    ماڳ:
    نواب شاه: موجوده :ڪراچي، سولجر بازار 1 نمبر .....
    تمام بهترين پهاڪا آهن جيڪر اڄان وڌيڪ هتي پهاڪا بيان ڪيا وڄن ته اسان به ٿورو فائدو حاصل ڪري سگهون
     
    4 ڄڻن هيء پسند ڪيو آهي.
  13. ابو جواد

    ابو جواد
    سينيئر رڪن

    شموليت:
    ‏30 ڊسمبر 2010
    تحريرون:
    255
    ورتل پسنديدگيون:
    342
    ايوارڊ جون پوائينٽون:
    423
    ماڳ:
    قم ايران
    سائين منگي صاحب اوهان تمام محنت ڪري بهترين تحرير ونڊ ڪئي آهي. پر اوهان جي تحرير ۾ اها مٿئين اقتباس واري ڳالهه ڪجهه عجيب لڳي. اگرچه سرائيڪي زبان جو قديمي هجڻ يا نه هجڻ هڪ الڳ مسئلو آهي پر ان ڳالهه ۾ ڪيتري صداقت آهي ته سنڌي، پنجابي، پشتو ۽ ڪشميري زبانون سرائيڪي مان ڦٽي نڪتيون آهن؟؟؟؟؟ سائين منگي صاحب سان گڏ هن فورم تي ڀيرو ڀريندڙ سڀني دانشور دوستن کان سوال آهي ته ان بابت ڪجهه وضاحت ڪند اته مهرباني.
     
  14. يونس ملڪاڻي

    يونس ملڪاڻي
    سينيئر رڪن

    شموليت:
    ‏14 فيبروري 2011
    تحريرون:
    498
    ورتل پسنديدگيون:
    834
    ايوارڊ جون پوائينٽون:
    373
    ڌنڌو:
    پرائمري ٽيچر، تعليم کاتو حڪومت سنڌ
    ماڳ:
    ملڪاڻي شريف ضلع بدين
    يار سچي ڳالهه ته اها هي ته اسان سرائيڪي ڳالهائيڻ واليان ڪون به ايڏي پهاڪي ڪينهين اوندي، تسان بهترين ڪوشش ڪيتي هي، مولا آباد رکي
     

هن صفحي کي مشهور ڪريو